ATR (Ortalama Gerçek Aralık) Nedir? Stop-Loss Belirlemede Nasıl Kullanılır?

ATR (Average True Range / Ortalama Gerçek Aralık), yine J. Welles Wilder tarafından geliştirilen ve bir hissenin ne kadar hareketli (volatil) olduğunu ölçen bir göstergedir. Fiyatın yönü hakkında hiçbir şey söylemez — sadece "bu hisse günlük olarak ortalama ne kadar hareket ediyor" sorusuna cevap verir.

ATR Nasıl Hesaplanır?

Hesaplama iki adımdan oluşur:

1. True Range (Gerçek Aralık) — her mum için şu üç değerin en büyüğü alınır:

TR = max(
  Bugünkü Yüksek - Bugünkü Düşük,
  |Bugünkü Yüksek - Dünkü Kapanış|,
  |Bugünkü Düşük - Dünkü Kapanış|
)

Bu formül, gece boşluklarını (gap) da hesaba katarak gerçek fiyat hareketini ölçer — sadece o günün yüksek-düşük farkına bakmak, bir önceki kapanışa göre oluşan sıçramaları kaçırabilir.

2. ATR, bu True Range değerlerinin belirli bir periyot (genellikle 14) üzerinden ortalamasıdır.

Sayısal örnek: Bir hissenin 14 günlük ortalama günlük hareket aralığı (ATR) 5 TL ise, bu hissenin normal koşullarda günde ortalama 5 TL oynadığı anlamına gelir.

ATR'nin En Pratik Kullanımı: Stop-Loss Belirleme

ATR'nin en yaygın ve en değerli kullanım alanı, volatiliteye duyarlı stop-loss belirlemektir. Sabit bir yüzde (örneğin her zaman "%5 altına stop koy") kullanmak yerine, ATR çarpanı kullanılır:

Stop-Loss = Giriş Fiyatı - (ATR × Çarpan)

Örnek: Bir hisseye 100 TL'den giriş yaptınız, ATR değeri 4 TL ve çarpan olarak 1,5 seçtiniz:

Stop-Loss = 100 - (4 × 1,5) = 100 - 6 = 94 TL

Bu yöntemin avantajı: volatil bir hissede stop-loss otomatik olarak daha geniş tutulur (normal gürültüyle erken tetiklenmez), sakin bir hissede ise daha dar tutulur (gereksiz yere geniş risk alınmaz).

Pozisyon Büyüklüğü Hesaplamada ATR

ATR sadece stop-loss için değil, ne kadarlık pozisyon açılacağını belirlemek için de kullanılır. Amaç, her işlemde portföyün sabit bir yüzdesini (örneğin %1) riske atmaktır:

Pozisyon Büyüklüğü (Lot) = (Portföy × Risk Yüzdesi) / (ATR × Çarpan)

Bu sayede volatil hisselerde otomatik olarak daha az lot, sakin hisselerde daha fazla lot alınarak her işlemin taşıdığı gerçek risk eşitlenmiş olur.

BIST'e Özgü Bir Not: Günlük Fiyat Limitleri

BIST'te uygulanan günlük fiyat hareket limitleri, ATR'nin bazı dönemlerde diğer piyasalara göre daha "sıkışık" görünmesine neden olabilir — çünkü fiyat, limitler nedeniyle olması gerekenden daha az hareket edebilir. Bu durum özellikle sert haber akışı olan günlerde ATR'nin gerçek volatiliteyi hafife almasına yol açabilir.

ATR'yi Diğer Göstergelerle Kullanmak

• ATR + destek/direnç: Bir destek/direnç seviyesinin etrafında ne kadar geniş bir "referans bandı" bırakılacağını belirlemede ATR kullanılabilir — Lumina BIST'in Günün Öne Çıkanları listesindeki referans aralığı da tam olarak bu mantıkla, ATR tabanlı hesaplanır.
• ATR + Bollinger Bantları: İkisi de volatilite ölçer ama farklı şekillerde; birlikte kullanıldığında volatilite artışlarını daha erken yakalamaya yardımcı olabilir.
• ATR + trend göstergeleri: ATR yön vermediği için, mutlaka bir trend/momentum göstergesiyle (ADX, MACD gibi) birlikte kullanılmalıdır.

Sonuç

ATR, "bu hisse ne kadar hareketli" sorusuna sayısal bir cevap veren, risk yönetiminin temel taşlarından biridir. Yön göstermez ama doğru stop-loss ve pozisyon büyüklüğü belirlemede vazgeçilmezdir. Lumina BIST'te ATR dahil 13 göstergeyi tek ekranda takip edebilir, günlük öne çıkan listesindeki ATR tabanlı referans aralıklarını doğrudan görebilirsiniz.